ح ) قرين آدمى نيز از ديگر مراقبان اوست ، خداوند عزّ و جلّ مى فرمايد : ( كلما دخلت امّه لعنت اختها حتّي اذا ادّاركوا فيها جميعاً قالت اخريهم لاوليهم ربّنا هؤلاء اضلّونا فاتهم عذاباً ضعفاً من النّار قال لكّلٍ ضعف و لكن لا تعلمون وقالت اوليهم لاخريهم فما كان لكم علينا من فضلٍ فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون . ) 132 هر امّتى كه به آتش داخل شود ، امّت همكيش خود را لعنت كند ، تا چون همگى در آنجا گرد آيند . گروههايى كه پيرو بوده اند دربارهء گروههايى كه پيشوا بوده اند ، گويند : پروردگارا ! اينان ما را گمراه كردند ، دوچندان درآتش ، عذابشان كن . گويد عذاب همه ، دوچندان است ، ولى شما نمى دانيد . پيشوايان به پيروان گويند : شما را بر ما هيچ برترى نيست ، اينك به كيفر كارهايى كه كرده بوديد ، عذاب را بچشيد . اين بود چكيده اى از پژوهشى مفصّل ، و آيات و روايات در اين زمينه مفصّل و فراوان است و ما در قرآن به همين مقدار بسنده مى كنيم و گزيده اى از روايات را بيان مى داريم . پيش از آوردن اين روايات ، خالى از فايده نخواهد بود كه به يك نكتهء دقيق قرآنى اشاره كنيم . از قرآن چنين پيداست كه شعور تنها به انسان انحصار ندارد ، چنان كه سخن گفتن و عمل كردن نيز چنين است ، بلكه هر موجودى ، طبق آيه شريفه ذيل ، هم شعور دارد و هم كلام و هم عمل . ( يسبّح لله ما في السّماوات و ما في الارض . ) 133 هر آنچه در آسمانها و زمين است ، خداى را تسبيح مى گويد . ولى اين آيه ، ظهور بيشترى دارد : ( و ان من شيء الّا يسبّح بحمده و لكن لا تفقهون تسبيحهم . ) 134 چيزى نيست ، مگر آنكه تسبيح گوى حمد الهى است ، ولى شما تسبيح آنها را نمى فهميد .